Tłumaczenie treści telegramu:

H. FRIEDMANN
Fabryka Spirytusu i Hurtownia Towarów Kolonialnych
Firma z Kartoflami i Działalność Agencyjna
———————————

Adres telegramowy:
Friedmann, Trzemeszno

Trzemeszno, 30 listopad 1892 r.

Do Pana: P. I. Landfried               
w Rauenberg

Zgodnie z wysłanymi mi próbkami
proszę o […] przysłanie:

50/10 Los Americanos […]: tych cygar […]

50/20 Lito

30/10 Congo

30/10 Fortuna

30/10 Velicat

[…], dlatego też zamówienia
są tak małe; jeśli już nie będę miał wystarczająco, to
zamówienia te będą większe.

Do każdego gatunku proszę tylko jedną skrzynkę z próbkami po 8-10 sztuk.
Ile kosztują Rellezas?
Polecam się i pozostaję

z wyrazami szacunku
H. Friedmann
[…]

Jest to zamówienie cygar z Rauenbergu, miasta w Niemczech (wspomniana fabryka cygar istnieje tam do dzisiaj). Telegram jest opatrzony pięknym znakiem wodnym w kształcie lwa. Jego nadawcą mógł być Heimann Friedmann lub ktoś z jego krewnych z Trzemeszna.

Najwcześniejszą wzmianką o Heimannie Friedmannie, do której dotarłam, jest adnotacja o jego ślubie z Fritze Citron, który miał miejsce 31 grudnia 1844 r. w Trzemesznie (fot. 3).

Fot. 3. Księga ślubów z 1844 r. (Źródło: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy Oddział w Inowrocławiu, Akta gminy żydowskiej w Trzemesznie 1844-1847, sygn. 7/113/0/-/2 , dostęp online: https://photos.szukajwarchiwach.gov.pl/14583752aeb12f5a4774afb398047a5c891fb372a30aaff14fc3242c5edb235f_mid)

Heimann w dniu ślubu miał 23 lata, co by wskazywało na to, że miał patent naturalizacyjny. W 1833 r. na mocy ustawy specjalnej Vorläufige Verordnung wegen des Judenwesens im Großherzogthum Posen (Tymczasowe Zarządzenie w sprawie Żydów w Wielkim Księstwie Poznańskim), Żydzi zostali podzieleni przez władze pruskie na naturalizowanych, tolerowanych i do wydalenia. Patent naturalizacyjny otrzymywali ci o najwyższym statusie społecznym, najzamożniejsi. Żydzi tolerowani należeli do biedniejszej warstwy, ale byli w stanie się utrzymać. Mogli brać ślub dopiero po ukończeniu 24 r.ż.

Heimann był synem Lehmanna i Süsse Friedmannów z Zaniemyśla, którzy prowadzili działalność gorzelniczą. Musiał stanowić dobrą partię, skoro przewodniczący gminy żydowskiej w Trzemesznie – Leib Lippmann Citron – powierzył mu rękę swojej 18-letniej córki. Warto tu wspomnieć, że macewa Leiba Lippmanna Citrona ocalała.

W księgach gminy żydowskiej w Trzemesznie z 1849 r. Heimann Friedmann jest podawany jako gorzelnik i jednocześnie sprawujący urząd (fot. 4-5).

Do telegramu
Fot. 4. Spis członków gminy żydowskiej w Trzemesznie z prawem do głosowania w 1849 r. (Źródło: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Die Regulirung des Juden Wesens, die Wahl der Repräsentanten der Juden in der Corporation Trzemeszno. Vol. II, sygn. 6/2/0/1.2.3.9/93; fot. Katarzyna Sudaj)
Do telegramu
Fot. 5. Podpis Heimanna Friedmanna. (Źródło: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Die Regulirung des Juden Wesens, die Wahl der Repräsentanten der Juden in der Corporation Trzemeszno. Vol. II, sygn. 6/2/0/1.2.3.9/93; fot. Katarzyna Sudaj)

Również w późniejszych księgach rachunkowych, z l. 50-tych, jest wymieniany jako płacący składki do kasy gminy żydowskiej (fot. 6).

Do telegramu
Fot. 6. Spis płatników gminy żydowskiej w Trzemesznie z l. 1851-1852. (Źródło: Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Das Cassen - Etats und Schuldenwesen der Israelitischen Korporation zu Trzemeszno. Vol. I, sygn. 6/2/0/1.2.3.9/102; fot. Mateusz Koteras)

Ciekawą wzmiankę o Friedmannie znajdujemy w pamiętniku Heymanna Arzta, Żyda pochodzącego z Trzemeszna. Wspomina w nim, że jego brat Albert, po ukończeniu praktyk w gorzelnictwie, 1 października 1885 r. otrzymał pracę u eksportera alkoholi „Friedmann & Mendelssohn” w Berlinie. Pisze, że: „Pan Friedmann to nasz rodak, i właśnie dlatego tak łatwo udało mu się dostać pracę”.

Bardzo dziękuję za pomoc w opracowaniu tego materiału Panu Krzysztofowi Tomali.

Agnieszka Kostuch

Źródło zdjęcia tytułowego do wpisu:  pixabay.com

Udostępnij nasz post

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.